Zamandan Bagimsiz Kullanim Lisansi "Perpetual" Gercekten Sinirsiz midir?

 Sonsuz Kullanım Hakkı Gerçekten Sonsuz mudur?

Yazılım lisans sözleşmelerinde rastladığınız “perpetual” ifadesi gerçekten zaman sınırına bağlı olmayan istediğimiz biçim ve yerde sonsuza değin o yazılımı kullanma hakkı mıdır? Bu hakkın sınırı var mıdır? Varsa nerede biter? Gelin bu sorulara ışık tutabilecek İngilterede görülmüş bir davaya bakalım.

Doksanlı yılların başında İngiltere’de BMS Computer adı altında faaliyet gösteren yazılım şirketi; J. Bibby Agriculture adı altında faaliyet gösteren hayvan yemi üreticisi firmayla (Daha sonra şirketleşip AB Agri Ltd adını almış) biraraya gelip BMS’in “MillMaster” adlı hayvan yemi yönetim yazılımının yaygınlaştırılması ve bakımını kapsayan ticari bir ürün oluşturmuşlar. Oluşturulan yazılım lisansının bir parçası olarak  ayrıca 10 yıl geçerli, sonrasında iki yılda bir otomatik yenilenmeli, bir bakım destek koşulu da eklemiş, eğer BMS ve AB Agri’nin paralel vermesi gereken destek taraflardan biri tarafından verilemezse bakım anlaşmasının da sona ereceğini belirtmişler.

2000 senesine gelindiğinde lisans ve destek anlaşması değişen koşullar nedeniyle İngiltere çapında “perpetual licence” olarak bir satır daha alarak uzatılmış. 2008’e gelindiğinde AB Agri 12 ay öncesinden ihtarda bulunarak bakım destek sözleşmesinden çıkacağını bildirmiş ancak lisansın “perpetual” olmasından dolayı  kullanım hakkının geçerli olduğunu belirtince BMS talebe itiraz etmiş ve hukuk yolunu tercih etmiş.

Hakim “perpetual” ın sonu olmayan olarak algınabilese de onun da farklı tonları olduğunu ve sözleşmesel olarak fesih şartlarını içerebileceği şeklinde bir yorumda bulunup, yorumun ikinci kısmına istinaden kararını açıklamış. Buna göre AB Agri’nin ihtarı ile sadece destek sözleşmesi değil kullanım hakkının da bu kapsamda sonlanmış olacağını belirtmiş.

AB Agri bu fesihin kullanım hakkını sona erdirmek amacı ile değil uzatmak hedefi ile yapıldığını belirtmişse de hakim ana sözleşmeye yapılan bu ekteki fesihin lisansı da kapsayacağını belirtmiş. Fesih koşullarının sözleşmenin temeli olduğunu ve oradaki herhangi bir ekin sözleşmenin hepsini ilgilendirdiğini vurgulayan hakim, bakım sözleşmesi olmadan kullanım hakkının devam etmesinin ticari açıdan bir değer oluşturamayacağını, kullanımda olan yazılım ürününün basit bir ürün ya da işlemler silsilesi olmadığını belirtmiş.

Karardan da anlaşılacağı üzere bu gibi “perpetual” sözleşmeler beraberinde bazı anlaşmazlıklara da yol açabiliyor. Yukarıdaki vakaya göre hakim birbirine bağlı iki tespit yapmış:

1.        “Perpetual” tükenmez-bitmez kullanım hakkı olup ilanihaye geçerlidir

2.       Sonu olmayan geçerliliği haiz kullanım hakkının bir başka şart ile desteği kesilebilir.

Birçok uzmana göre madde 1 “perpetual” ın doğal tanımı olsa da; bu vakada olduğu gibi mahkeme bu tanımla aynı fikirde olmayabilir. Bu sebeple bu durumu netleştirmek amacı ile bazı şirketler sözleşmelerine “perpetual” olduğu halde fesih durumlarını açıklayan ayrı bir madde eklemektedirler.

Yukarıdaki durumlardan da anlaşılacağı üzere taraflara süresiz kullanım hakkı veren “perpetual” lisans sözleşmelerinde; taraflar niyetlerini açıkça yazıya dökmelidir. Eğer taraflar fesih hakkını kullanacak bir sözleşme kuracaklarsa şüpheye yer bırakmayacak şekilde bunu sözleşme içinde açıklamaladırlar.

Öte yandan ana sözleşmenin kapsamı yazılım kullanım hakkının çok daha ötesine işaret ediyorsa (tedarik, bakım ve destek) unutulmamalıdır ki ana sözleşmenin içinde bakım-destek işlevinin sona ermesi yazılım kullanım hakkını da sona erdirelebilir.

Özetle; birden fazla üreticinin müdahil olduğu, tarafların birlikte müşterideki aynı ürüne bakım ve destek vermeyi taahüt ettiği, kullanıcılara sınırsız kullanım hakkı veren sözleşmelerde lisans tanımı, fesih şartları ve bağlı fesih koşullarında “perpetual” ın ne olduğu açık ve öz bir ifadeyle yeralmalıdır.