Sonsuz Kullanım Hakkı Gerçekten Sonsuz mudur?
Yazılım lisans sözleşmelerinde
rastladığınız “perpetual” ifadesi gerçekten zaman sınırına bağlı olmayan
istediğimiz biçim ve yerde sonsuza değin o yazılımı kullanma hakkı mıdır? Bu
hakkın sınırı var mıdır? Varsa nerede biter? Gelin bu sorulara ışık tutabilecek
İngilterede görülmüş bir davaya bakalım.
Doksanlı yılların başında İngiltere’de BMS
Computer adı altında faaliyet gösteren yazılım şirketi; J. Bibby Agriculture adı
altında faaliyet gösteren hayvan yemi üreticisi firmayla (Daha sonra
şirketleşip AB Agri Ltd adını almış) biraraya gelip BMS’in “MillMaster” adlı hayvan yemi yönetim yazılımının yaygınlaştırılması ve bakımını kapsayan ticari bir ürün
oluşturmuşlar. Oluşturulan yazılım lisansının bir parçası olarak ayrıca 10 yıl geçerli, sonrasında iki yılda
bir otomatik yenilenmeli, bir bakım destek koşulu da eklemiş, eğer BMS ve AB Agri’nin
paralel vermesi gereken destek taraflardan biri tarafından verilemezse bakım
anlaşmasının da sona ereceğini belirtmişler.
2000 senesine gelindiğinde lisans ve destek
anlaşması değişen koşullar nedeniyle İngiltere çapında “perpetual licence”
olarak bir satır daha alarak uzatılmış. 2008’e gelindiğinde AB Agri 12 ay
öncesinden ihtarda bulunarak bakım destek sözleşmesinden çıkacağını bildirmiş ancak
lisansın “perpetual” olmasından dolayı kullanım hakkının geçerli olduğunu belirtince
BMS talebe itiraz etmiş ve hukuk yolunu tercih etmiş.
Hakim “perpetual” ın sonu olmayan olarak
algınabilese de onun da farklı tonları olduğunu ve sözleşmesel olarak fesih şartlarını
içerebileceği şeklinde bir yorumda bulunup, yorumun ikinci kısmına istinaden
kararını açıklamış. Buna göre AB Agri’nin ihtarı ile sadece destek sözleşmesi
değil kullanım hakkının da bu kapsamda sonlanmış olacağını belirtmiş.
AB Agri bu fesihin kullanım hakkını sona
erdirmek amacı ile değil uzatmak hedefi ile yapıldığını belirtmişse de hakim
ana sözleşmeye yapılan bu ekteki fesihin lisansı da kapsayacağını belirtmiş.
Fesih koşullarının sözleşmenin temeli olduğunu ve oradaki herhangi bir ekin
sözleşmenin hepsini ilgilendirdiğini vurgulayan hakim, bakım sözleşmesi olmadan
kullanım hakkının devam etmesinin ticari açıdan bir değer oluşturamayacağını,
kullanımda olan yazılım ürününün basit bir ürün ya da işlemler silsilesi
olmadığını belirtmiş.
Karardan da anlaşılacağı üzere bu gibi
“perpetual” sözleşmeler beraberinde bazı anlaşmazlıklara da yol açabiliyor.
Yukarıdaki vakaya göre hakim birbirine bağlı iki tespit yapmış:
1.
“Perpetual” tükenmez-bitmez kullanım hakkı
olup ilanihaye geçerlidir
2.
Sonu olmayan geçerliliği haiz
kullanım hakkının bir başka şart ile desteği kesilebilir.
Birçok uzmana göre madde 1 “perpetual” ın
doğal tanımı olsa da; bu vakada olduğu gibi mahkeme bu tanımla aynı fikirde
olmayabilir. Bu sebeple bu durumu netleştirmek amacı ile bazı şirketler sözleşmelerine
“perpetual” olduğu halde fesih durumlarını açıklayan ayrı bir madde
eklemektedirler.
Yukarıdaki durumlardan da anlaşılacağı
üzere taraflara süresiz kullanım hakkı veren “perpetual” lisans sözleşmelerinde;
taraflar niyetlerini açıkça yazıya dökmelidir. Eğer taraflar fesih hakkını
kullanacak bir sözleşme kuracaklarsa şüpheye yer bırakmayacak şekilde bunu
sözleşme içinde açıklamaladırlar.
Öte yandan ana sözleşmenin kapsamı yazılım
kullanım hakkının çok daha ötesine işaret ediyorsa (tedarik, bakım ve destek)
unutulmamalıdır ki ana sözleşmenin içinde bakım-destek işlevinin sona ermesi
yazılım kullanım hakkını da sona erdirelebilir.
Özetle; birden fazla üreticinin müdahil
olduğu, tarafların birlikte müşterideki aynı ürüne bakım ve destek vermeyi
taahüt ettiği, kullanıcılara sınırsız kullanım hakkı veren sözleşmelerde lisans
tanımı, fesih şartları ve bağlı fesih koşullarında “perpetual” ın ne olduğu açık
ve öz bir ifadeyle yeralmalıdır.
